De Geschiedenis van de Gitaarfabricage in Nederland

¤ Alpha ¤ Amka ¤ Amphion ¤ Caledonië ¤ Combo ¤ Egmond ¤ Famos ¤ Frima ¤ Lion ¤ Magic ¤ Manhattan ¤ Miller ¤  
¤ Orpheum ¤ Rosetti ¤ Top Tuner ¤ Unicon ¤ Vega ¤ Venlonia ¤ Vox Humana ¤ Wilson ¤ Woodshop 
¤   


Inleiding


Rond 1930 zijn er in Nederland reeds diverse kleine ateliers, waar men violen, mandolines en in mindere mate gitaren bouwt. Populair is de gitaar vooral bij padvinders: montere jongens met opgeschoren kapsels in korte broeken en frisse meisjes met vlechten en witte sokjes, die 's avonds rond het kampvuur drommen, de gitaren pakken en met behulp van slechts drie akkoorden, meestal D, A7 en G, opgewekt hun complete liedjesbundel wegzingen: ...Lustig is het Welpenleven...faria, faria - ho...
De gitaar krijgt het imago van een goedkoop en ook makkelijk instrument, de drie akkoorden zijn snel geleerd en een groot aantal liedjes zijn er mee te begeleiden. Na de oorlog wint de gitaar enorm aan populariteit door de opkomst van de Rock & Roll en met name door Elvis Presley en de Everly Brothers. Iedereen wil zo gitaarspelen! 

In het boek 17 Watts? van Mo Foster (1997) wordt over de linker advertentie nog de volgende geestige opmerking gemaakt:
'...It was probably true: if you bought this guitar you would play like Elvis'

 

De lesgitaren zijn niet aan te slepen en ze moeten vooral goedkoop zijn want veel geld is er in die na-oorlogse periode niet. Al snel worden er ook in Nederland productielijnen voor de gitaarfabricage opgezet. Was het eerst nog kleinschalig en ambachtelijk handwerk, nu wordt het massaproductie. De grootste en bekendste massaproducent van gitaren in Nederland wordt Egmond in Eindhoven op de voet gevolgd door Venlonia in Venlo. Van triplex worden grote hoeveelheden akoestische lesgitaartjes gefabriceerd. Begin jaren '60 verschijnen er ook massieve elektrische modellen en zowel Egmond als Venlonia kennen ook een professionele archtop productielijn. In een geringere oplage zijn daar de luxe jazzgitaren van Egmond met het logo Wilson en Miller. Na de jaren '70 raakt de markt verzadigd en is de concurrentie uit het buitenland dermate groot, dat de massaproductie stagneert. Even snel als ze gekomen zijn verdwijnen de grote fabrieken weer. De cirkel is rond: er resten nu weer de kleinere ateliers, waar het bouwen van gitaren weer puur ambachtelijk handwerk is.

 

Lees meer over gitaren uit de jaren '60 op deze site 
Gitaren Nostalgie (Egmond)
  &  The Darings, een schoolband (Famos) 

Bezoek de site met bijzondere en zeldzame gitaren uit de sixties van Jan-Maarten Hafkamp († 2008)
www.kriscrosskrasroads.nl  

De hoofdpagina van deze site met info over gitaren en akkoorden 
Roelf Backus' Muziek, Oor & Gehoor Site
 


 

 
zie: Egmond

Alpha jumbo

...made in Best - Holland

 Alpha (Egmond)

Alpha Guitars 
made by: CFMartin 
Best - Holland)

zie ook Vega

Top


Amka

Amka, een vrij zeldzaam merk van de Haagse vioolbouwer Albert Veneman, die in de periode 1938-1943 op aandringen van zijn zoon Kope (1923) ook archtop jazzgitaren ging produceren. In het atelier in de Prinsestraat in Den Haag zijn tot eind jaren '50 ongeveer 7000 akoestische en Hawaian gitaren gebouwd met als merknaam Amka (vader Albert, moeder Madeleine en zoons Kope en Albert jr.). Zoon Kope is na de oorlog naar de USA geëmigreerd en heeft daar de gitaarproductie onder de naam Kapa voortgezet.

 

Amka  archtops

Amka 
classic headstock

 

Voor meer info in het artikel van Ubel Zuiderveld zoek naar Amka op www.uzmedia.nl/

Top
 


 

Amphion

Amphion was het merk van de Amsterdamse gitaarbouwer C.B. Willemsen. Willemsen, met Cas Schoemaker en Cees van Loon (tegenwoordig Vox Humana in Vlaardingen), waren naar mijn weten de enige handbouwers van gitaren in Nederland in de vijftiger jaren.
Cas Schoemaker was veruit de bekendste, maar van zijn helaas afgelopen mei (2003) overleden schoonzoon Ger Jongejans is bekend, dat Cas de vraag naar zijn gitaren en mandolines niet aankon en ook kale bodies uit Oost-Duitsland liet komen die hij vervolgens verder zelf afwerkte.
De Amphion die ik gezien heb was een semi-akoestische jazzgitaar met 1 element van goede kwaliteit. Op het etiket aan de binnenkant stond: Gitaarbouwerij Amphion Amsterdam C.B. Willemsen 1954  1095 (waarschijnlijk het serienummer).
CB.

Amphion solidbody

Eddy Christiani 1951 met Amphion

Amphion basgitaar akoestische Amphion

 

Amphion akoestisch. Let op het standaard staartstuk, ook frequent gebruikt door Egmond.

 

Top


 

Caledonië zie: Egmond

Eén van de vele sub-merknamen van Egmond. Dit is eigenlijk een Egmond ES-57 met drie elementen.

 

Caledonië (Egmond) gitaar(-kop) Caledonië (Egmond) ES-57

 Top


 

Combo zie: Egmond

Sub-merknaam van Egmond. De kop is van een Egmond ES-57

 

Combo (Egmond) kop

Combo (Egmond) ES57

 

 Top


 

 

Het verhaal van Egmond begint met de 'gepensioneerde stationschef ' U. (Uilke) Egmond (1879-1959), die in 1935 zijn muziekwinkel Musica in Eindhoven start. In 1940 komen zijn zoons Gerard (1904-1974), Dirk (1920-1992) en Jacob (1921-1993) bij hem in de zaak werken en starten ze met het bouwen van gitaren. Over de eerste gitaar doen ze nog één week, maar rond 1960 produceren ze er in hun fabriek in Best (N-B) met 80 man personeel, ongeveer 100.000 per jaar, waarvan er 20.000 in Nederland blijven.
De populariteit van de Egmond gitaren is vooral te danken aan hun relatief lage prijs. Vooral veel beginners starten met een Egmond. Het merendeel van de Egmond gitaren is massaproductie en van een teleurstellende kwaliteit, maar het assortiment bevat echter ook enkele fraaie professionele archtop modellen voor de veeleisende beroepsmusicus, welke worden verkocht onder de naam Wilson en Miller. Het bedrijf exporteert ook naar Engeland voornamelijk onder de naam Rosetti
Andere merknamen door Egmond gevoerd zijn: Lion, Manhattan en Orpheum. Egmond heeft in de jaren '70 nog korte tijd gitaren geproduceerd voor de Amerikaanse Martin Guitar Company. Deze gitaren werden vooral in de Verenigde Staten afgezet, onder de namen Vega en Alpha.


De prijs klopt niet. 
In de jaren '50 was £ 1 = fl 10 = € 4,50

George Harrison (13-jaar) op z'n Egmond gitaar in 1956

€397.000 op de veiling!

de Rosetti (=Egmond) 276 van George
De 1e gitaar van George Harrison: een Egmond-Rosetti 276 (1956) Anno 2003 een goede belegging gebleken.
Dat hij de gitaar bij de Beatles nog gebruikte, betwijfel ik.
Waarschijnlijk lag hij te verstoffen op zolder.
Rosetti 276 ...Beginners' Guitar, this is the cheapest model in our range: £4.7s.6p. (in die tijd ongeveer fl 45,- of  € 20,-)

 Voor een meer gedetailleerd overzicht verwijs ik U naar de Egmond Website  van Hans Gatu en het Egmond boek van Wim Markenhof (Vianen).

Top


 

Famos zie: Venlonia

Over het algemeen eenvoudige lesgitaren, veelal akoestische archtops, soms voorzien van een separaat gemonteerd element. 
Het bovenblad (soms ook het onderblad) van de gitaar is bij een archtop gewelfd, net zo als bij een viool, cello en een contrabas. Dit in tegenstelling tot een zogenaamde flattop, waarbij het bovenblad vlak is zoals bij akoestische Western gitaren. Bij de duurdere archtop-gitaren wordt deze welving bereikt door het hout met beitels en frezen in de gewenste vorm te modelleren: het zogenaamde gestoken bovenblad met als summum het hand-gestoken bovenblad van spruce (sparrenhout). Bij goedkopere gitaren wordt het hout gestoomd en daarna simpelweg in de gewenste vorm geperst, met als absoluut dieptepunt de triplex flattop zoals het hierboven getoonde gitaartje van George Harrison.

Famos sunburst

Famos (Venlonia) gitaar

Top


 

Frima zie: Egmond

Eén van de vele sub-merknamen van Egmond.

 

Frima

Frima basgitaar

Frima (Egmond) gitaar(-kop) Frima (Egmond) basgitaar

 Top


 

Lion zie: Egmond

Lion by: Egmond

Lion (Egmond) 
Afgekeken van Vox?
(Brian Jones - Rolling Stones)

Top


 

Magic zie: Venlonia

Uitgebreide lijn van eenvoudige lesgitaren tot archtops, jumbo's en elektrische modellen.

Magic = Venlonia solid body

Magic = Venlonia semi acoustic

Magic = Venlonia jazzgitaar
Magic (Venlonia) Solid Body M3V Magic (Venlonia) Semi Acoustic 103V 103V Magic (Venlonia) Jazzgitaar Jr.H

Top


 

Manhattan zie: Egmond 

Massieve, elektrische, dunne-plank gitaar. Werd vooral aangeboden door een Amsterdamse Egmond dealer via advertenties in de radiogidsen. Blauw- en bordeauxkleurige hamerslaglak. Eén enkelspoels element met vast snoer en banaanstekkertjes (voor in het stopcontact?), rechte toets, messing fretten. De waterdichte hoes werd als onderpand achtergehouden en kreeg men pas ...na volledige betaling...

Manhattan = Egmond

Manhattan (Egmond) begin jaren '60

Top


 

Miller zie: Egmond

Volgens de verhalen geproduceerd door Egmond medewerkers in een dependance in Eindhoven 'Bij de Molen'. Over het algemeen luxe modellen van grote archtop jazzgitaren.

Tielman Brothers met Wilson & Millers (made by Egmond)

The Tielman Brothers in 1957 met in het midden een Wilson (Egmond) en twee witte Millers (Egmond).

Top


 

Orpheum zie: Egmond

Twaalfsnarige semi-akoestische elektrische gitaren.

Orpheum 12-snarige semi acoustic (by Egmond)

Orpheum (Egmond) twaalf-snarige gitaar

Top


 

Rosetti zie: Egmond

De exportmodellen van Egmond voor Engeland.

Rosetti (GB) by Egmond (NL)

Rosetti (Egmond) Lucky 7

Top


 

Top Tuner zie: Venlonia

Eenvoudige beginnermodellen.

Top Tuner = Famos = Venlonia

Top Tuner (Venlonia)

Top


 

Unicon zie: Venlonia

Unicon (Venlonia)

Submerk van Famos/Venlonia.

Top


 

Vega zie: Egmond

The Martin Guitar Company USA kocht in 1970 de Vega Banjo Company, waarmee tevens de gitaarproductie van deze laatste firma beëindigd werd. Halverwege de jaren '70 besloot Martin de gitaarlijn van Vega opnieuw leven in te blazen en importeerde daartoe 6 verschillende modellen van Egmond, die onder de naam Vega werden verkocht, met name in de Verenigde Staten. De productie van Egmond voor Martin heeft slechts korte tijd bestaan (zie ook onder Alpha).

Vega gitaren

Vega (Egmond) by CFMartin  (Best - Holland)

Top


 

Venlonia

Venlonia -Venlo

FACTORY OF  MUSICAL INSTRUMENTS
VENLO - HOLLAND

Venlonia komt van de vioolbouwer P.J.H. (Harry) Schreurs uit Venlo. 'Hay' Schreurs (1921-2002) is een verwoed houtbewerker die, als hij 15 jaar is, zijn eerste mandoline en twee jaar later zijn eerste viool bouwt. Daarna vervaardigt hij vooral mandolines later ook gitaren. In 1939 wordt het bedrijf Venlonia opgericht waarmee hij na 1945 voornamelijk gitaren produceert, eerst in de Molenstraat en later op de Hogeschoorweg in Venlo. In 1959 betrekt hij een soort houtbewerkeratelier in de van Millenstraat 4, een locatie van 1000-1500 m2 met draaibanken, houtpersen, spoelmachines, freesapparatuur en een (cellulose-) lakspuiterij, waar hij met 16 man personeel enkele tienduizenden gitaren per jaar produceert voornamelijk onder de merknamen Magic en Famos. Famos probeert vooral te profiteren van het succes van het kwalitatief veel betere Duitse merk Framus en naam en logo lijken er dan ook sprekend op.

VENLONIA GITAAR
VENLO - HOLLAND

 

Vioolbouwer Harry Schreurs (18-jaar)

Gitaarfabriek Molenstraat Venlo

De vader van Famos (42-jaar)
...op bezoek bij den 18-jarigen Venlosche mandoline- & vioolbouwer Harry Schreurs. (1939) Venlonia werkplaats in de  Molenstraat-Venlo
 '...geen enkel instrument gaat de deur uit voor de heer Schreurs het op zorgvuldige afwerking en klank heeft gecontroleerd.' (1950)
Hay Schreurs met verzameling: 
...it's Magic all over the place...
(1963)

Famos logo

Veel van de gitaren zijn bestemd voor de export, maar in de jaren '70 wordt de concurrentie, met name uit Japan dusdanig groot, dat Schreurs besluit zijn bedrijf te verkopen. Het pand, thans gelokaliseerd in de van Millenstraat 6 in Venlo, blijft familiebezit. Hem rest dan nog zijn keten van muziekwinkels: De Limburgse Muziekcentrale. Venlonia levert muziekinstrumenten o.a. aan het tango-orkest van Malando
Wim Sonneveld
met zijn TV-creatie Frater Venantius is in 1963 wellicht de bekendste Famos-speler, maar ook Sandra Reemer heeft het op een Famos moeten leren.

De Cocktail Sisters met Famos gitaren.

Sandra Reemer met Famos gitaar.

...zegh maar jah teghen het leven...
'...twee opgeruimde Hollandse meiskes...' (1960) Sandra Reemer met Famos (Venlonia) gitaar Wim Sonneveld met Famos (Venlonia)  gitaar op de televisie in 1963

Famos was ook bekend om zijn witte kunststof elementen, maar begon met elementen met een eikenhouten behuizing. Famos leverde (omgekeerde) hartvormige elementen en langs een rail verschuifbare elementen. Het bedrijf Venlonia maakte vooral akoestische en slechts in bescheiden mate complete elektrische gitaren. Niet alleen Famos maar ook de namen Top Tuner, Unicon, Magic en de eigennaam Venlonia werden gebruikt.
Een catalogus uit 1965 van Magic toont een 30-tal uiteenlopende soorten gitaren en mandolines van eenvoudige en zeer goedkope beginnermodellen tot  massieve elektrische Strat-modellen en niet onaardige semi-akoestische instrumenten.

De superlatieven in de brochures

 

Uit de folder (jaren '50) van Ets van Verbeeck - Brussel, de beschrijving van de Famos guitaar model JM :
(dit jargon was waarschijnlijk bedoeld om de beginnende gitarist af te schrikken)

...Groot model met uitgesneden hap, glanzend bruin goud gepolijst, gewelfde tafel en rug, 2 klankgaten in F en 1 ronde, schoningsplaat, dubbel versterkte hals, afgeronde toets ingelegd, vernikkelde snaarhouder.

 


Of in de brochure van
J. Steijn - Zaandam, over de Famos No 208 H :

...Orkest-guitaar. Amerikaans model. In dit instrument hebben wij het hoogtepunt in klankrijkdom bereikt. Het is dan ook voor orkesten het instrument bij uitnemendheid. Zonder versterker kan deze guitaar met succes worden bespeeld, zelfs in de grootste zalen en concertgebouwen. Ze wordt daarom bespeeld door de meest vooraanstaande radio- en concertgebouwensembles o.m. door de "Kilima Hawaiïans". Het instrument is geheel uit de hand vervaardigd. Bovenblad van fichte, zijwand en bodem van origineel zwitsers ahorn, uitgezocht klankhout. Het bovenblad is versterkt en verfraaid door een ingelegde ahornband. De hals is driedelig en heeft een mooie ronde toets met brede gemakkelijke frets.
Lengte 112 cM. Prijs f. 210.-

en ook:

...De vrijgelaten positiehoek heeft voor den geoefenden speler het grote voordeel dat hij tot in de hoogste positie iedere fret makkelijk bereiken kan.

...De hals draagt veel bij tot makkelijke bespeelbaarheid, terwijl de preciese afwerking van de toets de voor velen moeilijke barré-greep tot 'n kleinigheid maakt, zelfs voor beginnelingen.

...Jazzguitaar No 205 J. Het populaire instrument. Door zijn kleinere omvang en uiterste lichtheid zeer aan te bevelen voor dames en juniores. Licht bruin. Lengte 96 cM. Prijs f. 63.-

 

Mijn vader Karel W. Backus (1923-1998)

-begin jaren '50 kortdurend vertegenwoordiger bij Venlonia-
was een heel andere mening toegedaan over Famos gitaren:

'Die lesgitaartjes waren niet veel soeps, als die nat werden sproten de takken er uit.'

 

Famos catalogus

Famos (Venlonia): 'Goede electrische gitaar, in eenvoudige uitvoering, gewelfd boven- en onderblad, bruin geschaduwd gespoten, verstelbare kam, ook goed bespeelbaar zonder ingeschakeld electrisch element, met volume-regelaar en compleet met snoer: fl. 95.-' 

 

Top


 

Vox Humana

De naam Vox Humana gaat terug tot 1922, als Wil Saris onder die naam in Vlaardingen en later Rotterdam akoestische gitaren gaat bouwen. In 1957 neemt Cees van Loon de zaak over. Oorspronkelijk werkt Cees van Loon (1929) begin jaren '50 bij de Amsterdamse gitaar- en vioolbouwer C.B. Willemsen, maar na de overname van Vox Humana bouwt hij zelf Spaanse gitaren op een zolder in Vlaardingen. In 1960 opent hij een muziekwinkel in de Rijkestraat 25 in Vlaardingen en start hij met het bouwen en repareren van akoestische-, jazz- en steel-gitaren. Ruim 40 jaar na dato is zijn bedrijf uitgegroeid tot Nederlands grootste gitaarbouw centrum.
 

Vox Humana steel string

Vox Humana label

Vox Humana gitaar 1964

Sinds 1922

De Spelbrekers jaren '50

 

   

Type

Lelyon

Dit is het allernieuwste type Hawaiianguitaar, wat wij uitbrengen.
De vele loftuitingen in aanmerking nemende, is ook dit instrument weer een groot succes, zowel wat uitvoering en toon-kwaliteit betreft.
Elegant en luxe van mo-del, heeft dit instrument een zeer gemakkelijke bespeling, mededoor het aanbrengen van toon- en volumeregelaar aan één kant.
Geluidsterkte op hoge en lage snaren absoluut gelijk, metalen achter-plaat, dit is vooral van belang om eventueel brommen op te heffen. Geëtste toets met tekens voor accoorden.

 


Wordt dit instrument aangesloten op een goede versterker, van het grootste belang bij electro-bespeling, dan garanderen wij U een succes zoals gij nog nooit gehad hebt.

Vraagt gij ook eens prijs van onze prima guitaar-versterkers.

Prijs f    225,--

 

(jaren '50)

 

Ondergetekende laat in 1984 bij Vox Humana in Vlaardingen een custom ESP Telecaster bouwen:

  • mahonie Telecaster body

  • vlakke ebbenhouten toets

  • semi-jumbo fretten

  • body gerond en afgevlakt als een Stratocaster

  • 4 laags Strat-like pickguard

  • 3 aktieve EMG 'Gibson Firebird mini-humbuckers' pickups

  • extra schakelaar met een (passief) Lawrence tone-Q-filter

Aanvankelijk zou de body transparant antraciet worden, maar de diepe nerven van het poreuze mahoniehout lieten zich slecht vullen door de (30-40 lagen !) waterdunne spuitlak.
Daarom werd uiteindelijk besloten tot eerst een basis met een dikkere vul-primer met daaroverheen zwarte hoogglanslak. ( zie ook:  Mijn Gitaren  )

 

 

(Custom VH)  ESP-Telecaster met extra Roland GK-3 MIDI-pickup  

1984

 

 

Top


 

Wilson zie: Egmond

Als Miller (zie de foto aldaar), het merendeel luxe jazzgitaren uit de Egmond fabriek in Best.

Top


 

Woodshop

Klein gitaaratelier in de Edisonstraat 54 in Den Haag.

Woodshop gitaar (Den Haag)

Woodshop gitaar (1942)
Han de Willigen (l.o.) met zijn Ma-U-I Eilanders,
met Jan van der Staaij (l.b.) op de gitaar.

 

Gerestaureerde 1959 Woodshop gitaar (2007)

Edisonstraat 54, Den Haag, 27 augustus 1959

Woodshop headstock & logo

 

Top


 

Met dank aan: 

  • Cees Bakker, Columnist GitaarPlus

  • Jan-Maarten Hafkamp , Egmond Deskundige - Amsterdam 

  • Michel van Loon, Gitaar Connoisseur  - Den Haag

  • Wim Markenhof, Egmond Deskundige & Verzamelaar- Vianen

  • Hans Moust, Guitarchives - Breda

  • Piet Muys, Dutch GuitarInstro-Archivaris - Roosendaal

  • Jan Reichenbach, Muziekhandel Reichenbach - Kampen

  • L.C. Schreurs, zoon van Haye (Venlonia) - Venlo

  • Pieter Claus - foto's Woodshop gitaar


    Met dank aan allen van wie ik, na langdurig speuren op het internet,
    uiteindelijk het goede plaatje heb weten te bemachtigen. 
    Het dient een goed en non-commercieel doel: Archivering van de Nederlandse Gitaarfabricage.

     

  • Aanbevolen literatuur:

    Mo Foster, 17 Watts? The Birth of British Rock Guitar.
    (1997) Sanctuary Publishing Ltd. ISBN 1-86074-267-X
    Cees Bakker, Egmond. Het legendarische Nederlandse gitaarmerk. (2014) Eigen uitgave. ISBN 978-90-361-0365-7
    Cees Bakker, Vintage gitaren Made in Holland. (2014) Eigen uitgave. ISBN 978-90-361-0399-2

 

 

Roelf Backus
Laatste wijziging: 04-06-2017

Roelf Backus' Muziek, Oor & Gehoor Site


Venster Sluiten