"…precisiewerk, alleen het allerbeste is goed genoeg…"
Gitaren-Nostalgie
door: Roelf Backus
Klik op de Link
om het geluidsfragment te beluisteren.
Use the Link to play the
soundsample.
Egmond gitaren
Het jaar 1961. Nederlandse popgitaristen waaronder Peter (Koelewijn) and his Rockets en John Lamers & Cees and his Skyliners, speelden voornamelijk op Egmond gitaren.
De ex-stationschef U. (Uilke) Egmond uit Eindhoven en zijn zonen Gerard, Dick en Jaap begonnen in 1940 met één gitaar per week en produceerden er, in hun fabriek in Best (N-B) rond 1960 met 80 man personeel, ongeveer 100.000 per jaar, waarvan er 20.000 in Nederland bleven. ‘…Wat de Zwitsers bereikt hebben met hun horloges, dat willen wij bereiken met onze gitaren…’, zeggen de gebroeders Egmond, ‘…precisiewerk, alleen het allerbeste is goed genoeg...’ citeerde de Televizier uit 1960 de broers.
Duidelijke reclametaal, want in werkelijkheid stelden de Egmond gitaren niet veel voor en de wat meer gefortuneerde en kritische gitarist schafte zich liever een Höfner of Framus (René and his Alligators) aan.
René and his Alligators met Framus (model: 'Hollywood 3') gitaren.
Tielman Brothers
De Tielman Brothers konden zich
toentertijd (1959) al topklasse gitaren veroorloven en speelden
op de Gibson Les Paul, nadat ze daarvoor korte tijd op Egmond (Miller) hadden
gespeeld. Miller was een submerk van Egmond en was het topmodel van de
Nederlandse gitaarproducent. De Tielman Brothers stapten al vrij snel over naar
Fender gitaren. De heldere en krachtige sound was bijzonder geschikt voor de
zich ontwikkelende IndoRock.
(geluidsfragment: Tielman/Gibson)
Voor de aankomende gitaristen en groepen waren deze gitaren
echter nauwelijks verkrijgbaar en vooral: onbetaalbaar.
Zelfgemaakte gitaren, versterkers en luidsprekerkasten. Het
vervoer: achter op de brommer. Voor fl. 50,- konden we bij iemand
in de buurt een Dynacord echo huren. De complete band-gage was dat, maar echo maakte een hoop goed. Na het
succes van de Shadows kon je eigelijk niet meer zonder. De
eerste Fender gitaren kwamen met de Indogroepen via Duitsland
naar ons land en uiteindelijk waren ze ook in Nederland
verkrijgbaar.
Fender
De importeur was De Koekoek N.V. in Alkmaar. Zo'n naam als een klok vergeet je nooit meer! Op zondag reden we op de fiets of Puch naar Gerritsen in de Boekhorststraat in Den Haag. Daar stond zo’n sunburst Fender Stratocaster op een ronddraaiend plateau in de etalage: fl. 1041,- ! Dat was héél véél geld begin jaren '60, en in (Shadows-) Fiesta Red gespoten kostte hij zelfs fl. 70,- méér. Bij Bas van der Rest op het Westeinde was het contact met deze -bijna onbereikbare- beauty nog iets inniger, daar stond zo'n Hank-Marvin-Rode-Stratocaster vlak achter de etalageruit op borsthoogte op dertig centimeter afstand, gescheiden door slechts 4mm beduimeld en bewasemd etalageglas. …Die ongelijke magneetpooltjes van die elementen, was dat nou een constructiefout of slechte afwerking en waarom stond dat ene element nou schuin?…
Er volgden meer Fender gitaren: de Jazzmaster
(fl. 1257,-), de Jaguar (fl. 1365,-), de Telecaster
(fl. 800,-), de Jazz Bass (fl. 1005,-) en de Precision
Bass (fl. 828,-). De versterkers: de Showman 85 watt
(fl. 2445,-), de Bandmaster 40 watt (fl. 1360,-), de Tremolux
30 watt (fl. 1200,-) de Bassman 50 watt (fl. 1605,-) en
dan nog een Fender gitaarkoffer van fl. 200,- of een
galmveer-unit voor fl. 522,-. De Bass VI, iets
heel bijzonders: een zessnarige basgitaar, kwam pas veel later
naar Nederland en is vooral door Jet Harris (na bassist bij The
Shadows een solocarrière begonnen) en de Tielman Brothers bekend
geworden.
(geluidsfragment:
Jet Harris met Fender Bass-VI).
René and his Alligators
Hoewel René in de Rocking Sensation
Boys op een Egmond speelde, heeft hij die periode
-héél verstandig- kort gehouden. Al vrij snel gebruikten de Alligators
de Duitse Framus gitaren, die een stuk beter klonken en speelden.
(Alligators
Dance, Gipsy Rock 1961).
(geluidsfragment:
Framus-sound)
René was één van de eersten met
een Fender Jazzmaster (Guitar Boogie 1962, Two
Guitars 1963 en daarna…) in Nederland, begin jaren
’60. Voor de gewone gitaarspelende amateur was enige contact
met Fender het kijken in etalages en folders en tijdens de
spaarzame concerten of loeren door nachtclubraampjes.
René (17j.) met Egmond gitaar. Rechts: Shirley Zwerus (14j.).
Toen we wat brutaler werden, bleef het niet bij folders halen en kijken alléén. We reden naar Nico Servaas in de Schoolstraat. Daar kon je ook voorzichtig een gitaar uit het rek pakken en erop spelen. Het werd er een ware sociale ontmoetingsplaats. Zoals de één naar een café ging, zo ging de ander naar Servaas. En soms liepen er natuurlijk ook beroemde artiesten rond!
Amicitia Den Haag
In Amicitia op een jongerenavond was het
effect van die nieuwe Fenders ronduit verbijsterend.
Zwaargekuifde stuiptrekkende gitaristen met maillotstrakke
broekspijpen en speerscherpe puntschoenen, geselden hun gitaren
en versterkers (30-40 watt) tot het uiterste om er nog enig
acceptabel zaaloverstemmend volume uit te persen. Opeens, tussen
al dat modderige Egmond- en Höfner-geluid, was
daar die knallende, heldere en bijtende Shadows-sound van
The Atmospheres met Robbie van Leeuwen (Shocking
Blue) als sologitarist op een Stratocaster.
Vooral in navolging van The Shadows schaften zich al snel meer groepen
Stratocasters aan en het mooiste, meest heldere en doorklinkende geluid had
volgens mij toch wel Hans van Eijk van The Jumping Jewels. Luister
hieronder maar eens naar een stukje van Dakota.
(geluidsfragment: het
Stratocastergeluid)
Ook indrukwekkend was het 'neuzige' surfgeluid van René and his Alligators met
hun Fender Jazzmasters. Pee White and the Magic
Strangers konden zich zelfs met een gedurfde motorfietsenact
op het podium niet meer omtoveren tot de muzikale knaller van die
avond. Ze werden genadeloos geveld door hun zoete en wollige Höfner
gitaarklanken.
Höfner gitaren waren uitgerust met dubbelspoels humbucker-elementen, die van zichzelf al een wat warmer en minder sprankelend geluid gaven.
Vrijwel alle Indo groepen speelden uiteindelijk
op Fenders. Ze gebruikten vooral Jazzmasters samen
met Fender versterkers in navolging natuurlijk van de Tielman
Brothers. Deze gitaar-versterkercombinatie, met de Jazzmaster
gitaar dan ook nog voorzien van dikke snaren, soms tot
twee-en-een-halve toon lager gestemd, gaf -met beide elementen
tegelijkertijd ingeschakeld- een wel zeer karakteristieke sound.
Luister ook eens naar: ‘Let’s do the
Slop’ van René and the Alligators, met een zeer
laag gestemde Jazzmaster.
(geluidsfragment: laaggestemde
Jazzmaster)
Andy Tielman
En dan Andy Tielman zelf: een metallic blauwe Jazzmaster, met vier extra stemmechanieken, de vier middelste snaren in octaven gedubbeld, een Fender Dual Showman (buizen en met James B. Lansing speakers) een Klemt "Echolette" (buizen) bandecho... en natuurlijk z’n onnavolgbare speelstijl...
Andy Tielman: een metallic-blauwe Jazzmaster met 10 snaren, Hans Bax: een witte Jazzmaster en Robbie Latuperisa & Reggie Tielman ieder met een witte Fender Bass VI.
Hieronder enkele geluidsfragmenten uit Java Guitars (1962) van The Tielman Brothers:
geluidsfragment: Jazzmaster neck-element.
geluidsfragment: Jazzmaster neck-element.
geluidsfragment: Jazzmaster bridge-element.
De Echolettes zijn er niet meer, de Lansings worden niet meer gemaakt, de Jazzmaster elementen worden in Japan gemaakt en niet meer zo breed en dun opgewikkeld terwijl de Fender versterkers al te veel modificaties hebben ondergaan waarbij andere, modernere componenten en chips worden gebruikt voor het ontwerp en bij de assemblage.
Een onvergetelijk gitaargeluid zoals we het nooit meer live zullen horen....
Gepubliceerd in het informatieblad van de
Stichting Indo-Rock (SIR)
Jaargang 5 nummer 18
juli 1997
Roelf
Backus' Muziek, Oor & Gehoor Site